آلت تناسلی مرد اندامی است بدون استخوان و غضروفی در انسان مذکر که بافت نعوظی آن از سه سیلندر (دو عدد (به انگلیسی: Corpus carernosum) و یک عدد (به انگلیسی: Corpus Spongiosum)) به طولی حدود ۲۰ سانتیمتر و قطر حدود ۵/۲ سانتیمتر تشکیل شدهاست.[۱] در زیر آلت تناسلی، بیضه قرار دارد. آلت تناسلی برای و دفع ادرار استفاده میشود.
آلت انسان
در آلت تناسلی مردانه اغلب نواحی حساسی وجود دارند که تحریک آنها باعث تحریک جنسی فرد میشود. در اوج لذت جنسی (ارگاسم) از آلت مرد منی و یا اسپرم خارج میشود که در صورت ریخته شدن آن در فرج زن و عدم جلوگیری میتواند باعث حاملگی در زن بشود. همچنین این دستگاه هورمونهای جنسی لازم برای تولید اسپرم و تکامل جنسی در دوران بلوغ را میسازد. اعضای تناسلی مرد از آلت تناسلی، بیضه و کیسه بیضه که بیضهها در آن آویزان هستند، تشکیل میشوند. هر بیضه حاوی لولههای سمینیفر است که اسپرم میسازند. اسپرم در اپیدیدیم یک لوله پیچ در پیچ که پشت هر بیضه قرار دارد، نگهداری میشود. یک لوله دیگر به نام وازدفران، هر اپیدیدیم را به یک مجرای انزالی وصل میکند که این مجرا خود به پیشابراه وصل میشود. سه غده یک جفت غده ساخت منی و غده پروستات، مایعاتی را ترشح میکنند که وظیفه انتقال و تغذیه اسپرم را برعهده دارند؛ این ترشحات همراه اسپرم، مایعی به نام مایع منی را تشکیل میدهند. در طول فعالیت جنسی، بافت نعوظی آلت تناسلی، پر خون شده، آلت تناسلی را دراز و سفت میکند تا بتواند وارد مهبل زن شود. در هنگام ارگاسم، انقباضات عضلانی مایع منی را از طریق هر وازدفران به طرف پیشابراه و خارج از آلت تناسلی میرانند. درحالت عادی آلت تناسلی کوچک و شل میباشد ولی پس از تحریک شدن بدلیل سفت شدن عضلانی به حالت نعوظ در میآید.
این عضو در مردان به صورت استوانهای شکل میباشد که از ۳ بافت تو در تو تشکیل شده است.این بافت ها اسفنجی شکل هستند و در واقع مانند جکهای بادی عمل می کنند به این صورت که حاوی سلولهایی میباشند که در هنگام تحریک جنسی، با ارسال و ترشح هورمون های خاص در بخش استوانهای آلت، آب را به خود جذب میکنند و مانند بادکنکهای پر از آب به هم فشار آورده و سبب خیزش و نعوظ آلت تناسلی میشوند . پوست آلت هم کاملآً قابل کشش است.
هرچند نتایج تحقیقات معتبر در زمینه اندازه کیر انسان تا حدی با یکدیگر اختلاف دارند اما اجماع عمومی میانگین طول کیر انسانهای بالغ را در محدودهٔ ۱۲٫۹ تا ۱۵ سانتیمتر قرار میدهد و ۹۵ درصد میانی نیز طول کیری بین ۱۰٫۷ تا ۱۹٫۱ سانتیمتر دارند.[۲][۳][۴] در مورد محیط یا دور ِ کیر هم اجماع عمومی بر روی میانگین ۱۲٫۳ سانتیمتر است که به معنای قطری معادل ۳٫۹ سانتیمتر در حالت شقشدگی کامل است.
اندازههای کیر، یعنی رقمی که ۵۰ درصد افراد از آن پائینتر و ۵۰ درصد بالاتر از آن قرار میگیرند، کمی پائینتر از میانگین است. ارتباطی بین اندازه کیر و نژاد مشاهده نشدهاست. کیر افراد ختنهشده به طور میانگین ۸ میلیمتر کمتر از همتایان ختنهنشده است.[۵]
یک پروژه تحقیقاتی که توسط پزشکانی با ملیتهای مختلف انجام شد نشان میدهد که در مقیاس جهانی، طول آلت در حالت کاملاً تحریک شده بین ۹٫۶ - ۱۶ سانتیمتر میباشد. همچنین اشاره شدهاست که طول آلت نه تنها از ژنتیک، بلکه از فرهنگ، رژیم غذایی و میزان تماس با مواد شیمیایی و سمی نیز تاثیر میپذیرد.[۶] [۷]
به جز در موارد شدید (قرار گرفتن در دو سوی طیف اندازه)، طول آلت تاثیری بر توانایی زاد و ولد ندارد.
سیلندرهای آلت تناسلی
این سیلندرها که در کنار هم قرار گرفته در قسمت داخلی متصل به استخوانهای لگن خاصره و قسمت خارجی آن توسط پوست پوشانیده که نمای اندام تناسلی ظاهری را تشکیل میدهد.
قسمت بیرونی بافت نعوظی را اگر از داخل به خارج توضیح دهیم در داخلی ترین قسمت گفته شد که از سه سیلندر طولی (۲ عدد بافت اصلی نعوظ کورپوس کاورنوزوم (به انگلیسی: Corpus carernosum) و سومی بنام کورپوس اسپانژیوزوم (به انگلیسی: Corpus Spongiosum) که حاوی مجرای ادراری است و در زیر ۲ سیلندر قبلی قرار گرفته).
داخل سیلندرهای نعوظی بافت اسفنجی قرار گرفته که فضای زیادی را هنگام نعوظ جهت ورود خون ایجاد میکند و دیواره آن از بافت بسیار قوی و ضخیم بنام تونیکا آلبوژینه تشکیل شدهاست.
سیلندرها توسط بافت قوی دیگری بنام فاسیای باکس (Bucks fasia) در کنار هم قرار میگیرند تا خود شکل سیلندری واحدی را تشکیل دهد و روی آن را بافتهای نرم و لغزنده زیر جلدی و پوست است که قابلیت حرکت و لغزندگی بین پوست و بافت نعوظی را ایجاد میکند تا بدون کشش وفشار بر روی پوست، سایز آلت تناسلی در حالت نعوظ چند برابر بزرگتر شود.[۸]
در ادبیات گذسته
در زبان فارسی به آلت تناسلی مرد در حالت عادی و شق نشده، چـُل گفته می شود.[۹] و هم چنین در ادبیات گذشتگان به آن حمدون نیز گفته میشده مانند سوزنی سمرقندی که در هزلیات خود از آن استفاده کرده است.
نعوظ
مکانیسم نعوظ بدین شرح است که هنگام تحریک جنسی و یا فعال شدن مکانیسم نعوظی به هر دلیل، جریان خون بداخل بافت اسفنجی این سیلندرها به سرعت و شدت افزایش یافته بطوری که خون ورودی، فرصت خارج شدن از طریق سیاهرگها را ندارد. سیلندرها افزایش بارز حجم پیدا کرده و همچون بادکنکی که بطور کامل پر باد شده باشد حجیم و سفت میگردد.
سفتی دیواره سیلندرها باعث بسته شدن ۹۰٪ قابلیت خروج خون از سیلندرها میگردد تا بافت آلت پر خون باقی بماند. این فشار به بالاتر از حد متوسط فشار خون فرد، یعنی حدود ۱۲۰ میلی متر جیوه میرسد و باتوجه به محصور بودن خون با دو بافت قوی تونیکاآلبوژینه دیواره سیلندرها و فاسیای باکس پوشاننده آنها منجر به قوام سخت و شبیه به استخوانی بافت آلت تناسلی مردان درحالت نعوظ میگردد.[۱۰] از این نظر، آلت مردان شباهت بسیار زیادی با چوچوله در زنان دارد. بر خلاف آلت تناسلی مردانه که از نظر هومولوژی متشابه چوچولهاست، پیشابراه در چوچوله قرار ندارد و نقش چوچوله صرفاً در است. برخلاف آلت، تنها بخش کمی از چوچوله نمایان است. در برخی لهجههای فارسی از جمله لهجه هراتی نام ایندو نیز مشابه هم و بصورت کِچُل (کلیتریس) و چُل (کیر) نامیده می شوند.
دیدگاه نسبت به اندازه آلت تناسلی
در هنر یونان باستان، به طور معمول آلت کوچکتری نسبت به اندازه مورد انتظار در مردان دیده میشود. هنر رنسانس نیز همین رویه را در پیش گرفت. گفته میشود که در یونان قدیم از دید فرهنگی آلت کوچک و ختنه نشده برای مردان مطلوبتر شناخته شده و در عوض داشتن آلت بزرگ و ختنهشده مضحک و بی تناسب به نظر میرسیدهاست.[۱۱]
مطالعهای در سال ۲۰۰۳ نشان داد که تنها ۵۵٪ مردان از اندازه آلت تناسلی خود راضی هستند و این در حالی است که ۸۵٪ زنان از اندازه آلت تناسلی شریک جنسی خود راضی بودهاند.[۱۲]
نامهای عامیانه
در فارسی عامیانه، به آلت تناسلی مرد، کیر، معامله، شوشول یا شومبول گفته میشود.